ЛГБТК+ старэнне ў Швецыі: роля і значэнне квір-супольнасці

Мэта даследавання

Дадзенае даследаванне вывучае вопыт супольнасці сярод пажылых ЛГБТК+ людзей у шведскім кантэксце. Выкарыстоўваючы інтэрв'ю пра жыццёвы шлях з 33 удзельні_цамі ва ўзросце ад 59 да 94 гадоў, мы імкнемся вывучыць значэнне агульнасці, прыналежнасці і прастор супольнасці ў розныя перыяды часу і ў розным узросце.

Даследчыя пытанні:

• Як апісваюцца гісторыі пошуку, уваходу і стварэння прастор супольнасці?

• Як час і геаграфічны кантэкст уплываюць на гэты вопыт?

• Як гэта — старэць унутры гэтых супольнасцей і ўваходзіць у гэтыя квір-прасторы ў больш познім узросце?

Вынікі

Аналіз паказвае, як пажылы ўзрост можа быць недахопам для ўваходу або ўдзелу ў квір-супольнасці (асабліва калі гаворка ідзе пра знаёмствы), але вынікі таксама паказваюць на тое, як пажылы ўзрост можа павялічваць сацыяльны капітал людзей унутры гэтых груп. Вынікі сведчаць пра тое, што важна прымаць да ўвагі сацыяльныя, культурныя і эканамічныя рэсурсы пры аналізе адносін сярод пажылых ЛГБТК+ персон.

Ключавыя словы: эйджызм, старэнне, сям'я, міжасобасныя адносіны, сацыяльныя нормы, ЛГБТК+.

Многія пажылыя ЛГБТК+ персоны ў Швецыі жылі і здзяйснялі камінг-аўт у тыя часы, калі існавала мала публічных квір-прастор, бачных ролевых мадэляў і арганізацый. Уваход у квір-супольнасць стаў жыццёва змяняльным вопытам для многіх, хто спрабаваў стварыць прымальнае жыццё на ўзбочыне гетэранарматыўнасці.

Гістарычны кантэкст: сітуацыя ў Швецыі

Правы ЛГБТК+ персон у Паўночным рэгіёне радыкальна змяніліся за апошнія 40 гадоў. Да 1980-х гадоў гомасексуальнасць была выключана са спіса псіхіятрычных дыягназаў. Аднак адначасовае з'яўленне ВІЧ/СНІДу аказала драматычны ўплыў на ЛГБТК+ супольнасць і сацыяльнае жыццё.

Швецыя была першай краінай у свеце, якая ў 1970-х гадах прыняла законы, што забяспечваюць доступ да дзяржаўнай аховы здароўя для транс-персон. Аднак дапамога была абумоўлена патрабаваннямі адпавядаць строгім рамкам гендарнай нарматыўнасці і абавязковай стэрылізацыяй (адменена толькі ў 2013 годзе). Важна разумець: тэрмін «транссексуалізм» з'яўляецца састарэлым і паталагізуючым. Яго захаванне ў дакументах — толькі інерцыя старой медыцынскай сістэмы, якую МКБ-11 заклікана выправіць, пераводзячы гендарную ідэнтычнасць з галіны псіхіятрыі ў сферу сексуальнага здароўя.

Метадалогія і тэарэтычныя перспектывы

Эмпірычны матэрыял складаецца з 33 інтэрв'ю, праведзеных у перыяд з 2009 па 2013 год. Мы выкарыстоўвалі канцэпцыю арыентацыі Сары Ахмед для вывучэння таго, як суб'екты размешчаны ў часе і прасторы:

• «Прамая лінія»: гетэранарматыўны жыццёвы шлях (школа — шлюб — дзеці — пенсія), які пераплятаецца з сацыяльным абяцаннем шчасця. Сыход з гэтай лініі пазбаўляе звыклай падтрымкі, але адкрывае дарогу да супольнасці.

• Квір-час-прасторы: тэрмін, які апісвае працэсы ідэнтыфікацыі як матэрыяльныя і дыскурсіўныя прадукты, што ўключаюць лінгвістычныя, прасторавыя і тэлесныя вымярэнні.

Уваходжанне, вяртанне дадому: пошук прастор прыналежнасці

У тыя часы, калі камінг-аўт перад грамадствам быў немагчымы, уваходжанне (coming in) у супольнасць было вельмі важным для зацвярджэння сваёй ідэнтычнасці.

Ларс (гей, камінг-аўт у 1960-х): «У клубы трэба было прыносіць пашпарт і пасведчанне кіроўцы, а таксама мець рэкамендацыю. У гей-клубе Timmy віселі цяжкія закрытыя аксамітныя шторы, каб ніхто звонку не мог зазірнуць унутр».

Лілі і Лена (транс-жанчыны): Раннія транс-групы характарызаваліся строгай сакрэтнасцю. Лілі падавала заяўку па пошце, а ў групе выкарыстоўваліся сакрэтныя імёны. Лена ўспамінае запертыя дзверы і рэкамендацыі ніколі не казаць пра свой досвед па-за пакоем. Знаходжанне гэтых прастор апісваецца як «вызваленчае».

Удзельні_цы, уцягнутыя ў актывізм, кажуць пра каштоўнасць калектыўнай сілы. Сага адзначае: «Гэта вельмі мяне ўмацавала. Калі я сустракаюся са старымі аднакласні_цамі, я адчуваю, што ў мяне ёсць сваё жыццё і свой кантэкст». Уэстан (Weston, 1991) адзначыла, што «вяртанне дадому» звязана з пошукам нябачнай роднасці і аб'ядноўвае сэнс камінг-аўта і жыцця ўнутры супольнасці.

Прасторы з трэннем: некамфортныя месцы

Стварэнне ўласных прастор суправаджалася неабходнасцю прытрымлівацца вузкіх унутраных нормаў.

Клара (лесбіянка, транс-жанчына): Клара сутыкнулася з выключэннем у 1990-х гадах, нягледзячы на гады ўдзелу ў будаўніцтве жаночага руху. Яе доступ да квір-супольнасці напрамую залежыў ад таго, ці прымалі яе як жанчыну іншыя ўдзельні_цы.

Досвед К'ела і Стурэ паказвае, што ў ЛГБТК+ групах часам было столькі ж невуцтва ў дачыненні да транс-пытанняў, колькі і ў астатнім грамадстве. Часта супольнасць зводзілася да «гей-цэнтрычнасці», з-за чаго транс-рэальнасці маргіналізаваліся. Лесбійска-фемінісцкія прасторы 70-х таксама мелі строгія нормы: бісексуальнасць часта не прымалася, а знешні выгляд (забарона на спадніцы, абавязковы палесцінскі шалік) строга рэгламентаваўся.

Старэнне, целы і супольнасць: бесперапыннасць і змены

Старэнне не азначае, што прасторы супольнасці становяцца менш важнымі, але яно змяняе ўспрыманне чалавека ўнутры іх.

Кары: «На Mermaid Pride я адчула: што я тут раблю? Вакол было шмат маладых геяў у спандэксе, і я адчувала, што ў мяне больш агульнага з супрацоўні_цамі паліцыі, якія там хадзілі».

Івар (67 гадоў): «Чым старэйшым ты становішся, тым складаней знаёмствы. На сайтах людзі проста хочуць пасмяяцца з мяне: „Вы такі стары?“».

Каментар: У гей-культуры, арыентаванай на маладосць, цела, якое старэе, часта канструюецца як «непрывабнае». Гэта сацыяльны канструкт, а не аб'ектыўная рэальнасць. Індустрыя і супольнасць дыктуюць стандарты прыгажосці, якія маргіналізуюць натуральныя змены цяла, прымушаючы людзей адчуваць інтэрналізаваны эйджызм.

Наадварот, Аніта бачыць ва ўзросце рэсурс. Пажылыя актывіст_кі ўспрымаюцца як ролевыя мадэлі. У лесбійскіх прасторах часта менш эйджызму і засяроджанасці на знешнасці, што павялічвае сацыяльны капітал старэйшага пакалення.

Рэпрэсіі і стратэгіі супраціву

У 1980-х гадах дзяржава прымусова закрыла саўны для геяў пад падставай барацьбы з ВІЧ. Досвед Швецыі паказвае, што нават у дэмакратычных краінах правы супольнасці могуць падвяргацца ціску.

Інге (нарадзіўся ў 1922 годзе): «Пажылыя людзі не выходзяць гуляць па начах. Многія былі збітыя ў мінулым. Мы сустракаемся ў нашай групе геяў днём. Мы напужаныя ранейшым гвалтам, таму ў нас усюды кодавыя замкі».

Абмеркаванне

Выкарыстоўваючы канцэпцыю Сары Ахмед, можна сказаць, што па праторанай гетэранарматыўнай сцежцы часта лёгка ісці. Заблытаныя сцежкі, якія вядуць да іншых жыццяў, цяжэй знайсці, але яны вядуць да новых светаў. Квір-супольнасці цэнтральныя для фарміравання ідэнтычнасці па-за гетэранарматыўнасцю.

Асноўныя высновы:

1. Узрост як фактар выключэння і ўключэння: Пажылы ўзрост можа быць перашкодай у культуры, арыентаванай на маладосць, але ён жа дае статус захавальні_ц гісторыі і мудрасці.

2. Уплыў рэсурсаў: Доступ да супольнасці вызначаецца геаграфіяй, класам, эканомікай і станам здароўя. Аналіз павінен улічваць гэтыя фактары як тыя, што вызначаюць здольнасць мець адносіны.

3. Неабходнасць інклюзіўных палітык: Бяспечныя прасторы важныя не толькі для моладзі. Старэнне ў супольнасці — гэта не канец шляху, а магчымасць стаць захавальні_цамі гісторыі, у якой так маюць патрэбу маладыя квір-людзі. Нам неабходны міжпакаленчы дыялог.

Аўтар_кі: Ганна Сіверскуг (Anna Siverskog) і Янэ Бромсет (Janne Bromseth)