Кожны чалавек мае права на адукацыю. Дыскрымінацыя ў доступе да навучання па прыкмеце сексуальнай арыентацыі, гендарнай ідэнтычнасці, гендарнага выражэння або палавых характарыстык з'яўляецца парушэннем міжнароднага права.
Павестка дня ў галіне ўстойлівага развіцця на перыяд да 2030 года, прынятая ўсімі дзяржавамі-членамі Арганізацыі Аб'яднаных Нацый (ААН), уключае мэту па забеспячэнні якаснай адукацыі для ўсіх і заснаваная на перадумове, што ніхто не павінен быць пакінуты без увагі.
Нягледзячы на заснаваныя на правах чалавека і эканамічныя перавагі роўнага доступу да адукацыі, дыскрымінацыя ў дачыненні да ЛГБТК+ персон у школах шырока распаўсюджаная. Яна ўключае некантраляванае запалохванне (булінг), дамагальніцтвы, выключэнні і іншыя дысцыплінарныя меры, а таксама навязванне цысгетэранарматыўных уяўленняў. Парушальні_цамі з'яўляюцца студэнт_кі, выкладчыцкі склад, адміністратар_кі і супрацоўні_цы школ.
Гендарныя правілы дрэс-кода і выключальны доступ да туалетаў, спорту і пазакласнай дзейнасці аказваюць асабліва згубны ўплыў на доступ да адукацыі трансгендарных, небінарных і інтэрсекс-дзяцей.
Супрацьдзеянне цэнзуры і міфам: забароны на так званую «гендарную ідэалогію», цэнзура адукацыйных матэрыялаў і няздольнасць падаць комплекснае сексуальнае адукаванне абмяжоўваюць адукацыйныя вынікі ўсіх дзяцей і замацоўваюць ізаляцыю і стыгму.
Дзяржавы нясуць адказнасць за абарону ўсіх навучэнцаў, уключаючы ЛГБТК+ навучэнцаў, і павінны ў тэрміновым парадку ліквідаваць бар'еры на шляху да роўнасці ў сферы адукацыі для дасягнення Мэт устойлівага развіцця і захавання міжнародных стандартаў у галіне правоў чалавека.
Гэта запіска ў значнай ступені абапіраецца на высновы арганізацыі Outright для даследчай справаздачы, якая заснаваная на:
-
Аглядзе законаў і палітык 193 дзяржаў-членаў ААН, якія ўплываюць на адукацыю.
-
Глабальным апытанні нядаўніх ЛГБТК+ навучэнцаў на дзесяці мовах (450 адказаў).
-
Паглыбленых інтэрв'ю з ключавымі інфармант_камі (ЛГБТК+ персонамі, педагагічным складам, бацькамі, актывіст_камі і паліты_кесамі) у дзесяці краінах.
«Штодзень рабіліся каментары пра маё цела, маю сексуальнасць, мой кросдрэсінг, пра тое, як я буду паводзіць сябе ў ложку, з кім я магу, а з кім не магу сустракацца, чаму са мной ніхто не будзе сустракацца, гучалі просьбы аб сексуальных паслугах, высмейванне майго цела і маіх сяброў, пытанні пра тое, якія часткі цела ў мяне былі/ёсць, называнне мяне гермафрадытам/хлопчыкам-дзяўчынкай/трані/піксі/твінкам/феяй/кэтфішэрам/пасткай і іншымі рэчамі, тэарэтызаванне пра тое, якім будзе секс са мной, стварэнне апісанняў мяне і г. д. Фізічныя дамагальніцтвы ўключалі тое, што мяне паднімалі, хапалі ў непрыстойных месцах і за часткі цела без маёй згоды, тузалі за валасы, зацягвалі ў адасобленыя месцы і г. д. Гэта было пастаянна і шматразова. Усе гэтыя інцыдэнты адбыліся ў школе». — Тэйлар Х. (псеўданім), 18-гадовая небінарная пансексуальная студэнтка, ЗША
Перашкоды, якія ўплываюць на доступ ЛГБТК+ навучэнцаў да адукацыі
З ранняга ўзросту ЛГБТК+ навучэнцы сутыкаюцца з гвалтам, дыскрымінацыяй, булінгам і выключэннем у школах, што пазбаўляе іх права на адукацыю і перашкаджае іх акадэмічнаму развіццю, а таксама псіхічнаму і эмацыйнаму дабрабыту.
Перашкоды могуць уключаць:
-
Законы, якія выключаюць людзей на падставе іх сексуальнай арыентацыі з адукацыйных устаноў.
-
Правілы прыёму, якія дыскрымінацыйна выключаюць навучэнцаў.
-
Дысцыплінарныя меры ў дачыненні да навучэнцаў, уключаючы выключэнне, з-за іх сексуальнай арыентацыі, гендарнай ідэнтычнасці, гендарнага выражэння або палавых характарыстык.
-
Практыка прымусу навучэнцаў да рэпаратыўных (канверсійных) практык у межах школы.
-
Гвалт і булінг у школе з боку як навучэнцаў, так і супрацоўні_ц і персаналу.
Гвалт і булінг: статыстыка
Даследаванне ЮНЕСКА, якое ахапіла 94 краіны і тэрыторыі, паказала, что ЛГБТК+ навучэнцы стабільна падвяргаюцца больш высокаму ўзроўню гвалту, чым іх не-ЛГБТК+ аднагодкі. У глабальным маштабе 45% ЛГБТК+ моладзі паведамляюць пра тое, што падвяргаліся булінгу ў школе з-за сваёй гендарнай ідэнтычнасці або сексуальнай арыентацыі. Выпадкі гвалту часта застаюцца незарэгістраванымі з-за страху далейшай віктымізацыі.
«Калі я ішоў абедаць, яны [іншыя вучні] збівалі мяне з ног і выштурхоўвалі з чаргі. Я быў трохі фемінінным, а людзям не падабаюцца фемінінныя людзі. Яны абзывалі мяне і дражнілі. Мае аднакласнікі часта падыходзілі да маёй парты, каб чапляцца і задзіраць мяне. І часам, калі я скардзіўся настаўніку, яму было ўсё роўна. Я баяўся карыстацца туалетамі ў шостым, сёмым, восьмым і дзявятым класах, таму што ведаў, што там будуць старэйшыя, дарослыя хлопчыкі. Я чакаў, пакуль не пераканаюся, што там нікога няма, перш чым пайсці, бо калі б яны ўбачылі мяне там, яны б што-небудзь са мной зрабілі». — Джэсі Дж. (псеўданім), 20-гадовы бісексуальны цысгендарны мужчына, Ямайка
Выкладчыцкі склад і іншы школьны персанал самі часам вербальна і фізічна дамагаліся навучэнцаў або заахвочвалі квірфобныя паводзіны з боку вучані_ц. У іншых выпадках яны не рэагуюць на скаргі аб гвалце.
«Настаўнік сказаў мне: “Ты адзін з тых, хто трапіць у пекла”». — Пітэр М. (псеўданім), інтэрсекс-студэнт, Іран
Гендарныя дрэс-коды і туалеты
Інтэрсекс-персоны, трансгендарныя і гендарна неканформныя навучэнцы асабліва церпяць ад абавязковых цысгетэранарматыўных дрэс-кодаў і аднаполых туалетаў у школах. Глабальнае даследаванне Outright паказала, што большасць рэспандэнт_ак патрабавалі апранацца ў школе ў адпаведнасці з полам, указаным пры нараджэнні.
Большасць школьных туалетаў з'яўляюцца строга аднаполымі — для хлопчыкаў і дзяўчынак, без якіх-небудзь інклюзіўных або гендарна-нейтральных туалетаў. Невялікая меншасць школ (Тайвань, Швецыя, Паўднёвая Афрыка, Канада) дазваляюць навучэнцам карыстацца туалетамі, якія адпавядаюць іх гендарнай ідэнтычнасці. У некаторых выпадках трансгендарныя і небінарныя навучэнцы абавязаны рэгістравацца як асобы з інваліднасцю, каб атрымаць доступ да агульнага туалета.
Ісключэнне са спартыўных мерапрыемстваў
Многія ЛГБТК+ навучэнцы не атрымліваюць тых жа магчымасцей для ўдзелу ў спартыўных і пазакласных мерапрыемствах, што і іх аднагодкі. Павышаная ўвага да трансгендарных і інтэрсекс-дзяўчынак і жанчын, а таксама гомафобная перадузятасць у спартыўных асацыяцыях уплываюць на моладзь у школах. Большасць рэспандэнт_ак заявілі, што адсутнічалі магчымасці займацца спортам у камандах, якія адпавядаюць іх гендарнай ідэнтычнасці.
Перадузятасць у вучэбных праграмах
Некаторыя краіны (Парагвай, Венгрыя, штат Фларыда ў ЗША) забаранілі так званую «гендарную ідэалогію» або распаўсюджванне інфармацыі пра разнастайныя арыентацыі і ідэнтычнасці. Падобныя практыкі замацоўваюць ізаляцыю і стыгму, наносячы шкоду будучыні чалавечага капіталу. Замоўчванне дыскусій аб сексуальнасці спрыяе варожасці і страху для ЛГБТК+ навучэнцаў, якія застаюцца без прававой абароны і інклюзіўных матэрыялаў.
Міжнародныя стандарты правоў чалавека
Асноўныя міжнародныя дагаворы, якія сцвярджаюць права на адукацыю:
-
Усеагульная дэкларацыя правоў чалавека (УДПЧ), Артыкул 26: Сцвярджае права кожнага на адукацыю, якая садзейнічае талерантнасці і міру.
-
Міжнародны пакт аб эканамічных, сацыяльных і культурных правах (МПЭСКП), Артыкулы 13 і 14: Камітэт ААН выкарыстоўвае сістэму «4-А» для ацэнкі якасці адукацыі:
-
Наяўнасць (Availability): Школ і адукацыйных праграм павінна быць дастаткова для ўсіх.
-
Даступнасць (Accessibility): Ліквідацыя любых бар'ераў і дыскрымінацыі пры паступленні і навучанні.
-
Прымальнасць (Acceptability): Навучанне павінна быць якасным, навукова абгрунтаваным і паважлівым да асобы дзіцяці.
-
Адаптыўнасць (Adaptability): Школа абавязана падладжвацца пад патрэбы навучэнцаў і змены ў грамадстве, а не наадварот.
-
Канвенцыя аб правах дзіцяці (КПД), Артыкулы 28 і 29: Гарантуюць правы ўсіх дзяцей на адукацыю на аснове роўных магчымасцей.
-
Канвенцыя аб ліквідацыі ўсіх формаў дыскрымінацыі ў дачыненні да жанчын (КЛФДЖ), Артыкул 10.
-
Канвенцыя ЮНЕСКА аб барацьбе з дыскрымінацыяй у галіне адукацыі (1960 г.).
Нераўнапраўны доступ падрывае дасягненне Мэты ўстойлівага развіцця 4 (МУР 4):
-
Падрыў МУР 4: Прынцып «ніхто не павінен быць пакінуты без увагі» парушаецца дыскрымінацыяй ЛГБТК+ навучэнцаў.
-
Зніжэнне акадэмічных вынікаў: Навучэнцы з ліку сексуальных і гендарных меншасцей (Аргенціна, Польшча, Тайланд і інш.) нязменна паведамляюць пра больш нізкія вынікі.
-
Абавязацельства дзяржаў: Забяспечыць інклюзіўны доступ для выканання міжнародных абавязацельстваў. Вопыт краін, якія ўкаранілі антыбулінгавае заканадаўства (гл. Дадатак), паказвае рэальныя шляхі вырашэння гэтых праблем.
Эканамічныя наступствы выключэння
Бар'еры ў адукацыі ўплываюць на магчымасці кар'ернага росту. Як выявіў Інстытут Уільямса (Williams Institute), выключэнне ЛГБТК+ персон стварае праблемы для эканамічнай інтэграцыі, не дазваляючы развіваць навыкі працаўладкавання. АЭСР (OECD) апісвае булінг у школах як прыклад «зніжэння інвестыцый у чалавечы капітал», што спрыяе больш нізкай аддачы ад адукацыі на рынку працы.
Комплекснае сексуальнае адукаванне (КСА)
Комплекснае сексуальнае адукаванне (КСА) — гэта працэс выкладання кагнітыўных, эмацыйных, фізічных і сацыяльных аспектаў сексуальнасці. Яно дае маладым людзям веды для дасягнення здароўя, годнасці і пабудовы паважлівых адносін.
Бягучае становішча і праблемы: Большасць краін не падтрымліваюць школьныя праграмы, якія ўключаюць тэмы SOGIESC (абрэвіятура, якая аб'ядноўвае: Sexual Orientation — сексуальную арыентацыю; Gender Identity — гендарную ідэнтычнасць; Gender Expression — гендарнае выражэнне; Sex Characteristics — палавыя характарыстыкі).
Змест палавога выхавання часта засяроджаны на ўстрыманні або фізічным развіцці, якое выкладаецца асобна для навучэнцаў. Тэмы гомасексуальнасці часта падаюцца негатыўна, а інтэрсекс-персоны і асексуальныя людзі згадваюцца вельмі рэдка.
«У цэлым, выкладчыцкі склад адчувае сябе няёмка, абмяркоўваючы тэмы, звязаныя з сексам. Ім не хапае ведаў пра SOGIESC...» — Орфі З. (псеўданім), лесбіянка-цысгендарная жанчына з Інданезіі
Рэкамендацыі па дзеяннях для дзяржаў
-
Забарона дыскрымінацыі: Прыняць інклюзіўныя антыдыскрымінацыйныя законы ў адукацыі і пры найме педагагічнага складу.
-
Забарона булінгу: Укараніць палітыкі, якія забараняюць гвалт у дачыненні да ЛГБТК+ персон.
-
Супрацьдзеянне цэнзуры і міфам: Адмяніць законы аб «гендарнай ідэалогіі», якія забараняюць інфармацыю аб разнастайнасці.
-
Укараненне гендарнай інклюзіўнасці: Дазволіць выкарыстанне гендарна-нейтральнай тэрміналогіі, выбраных імёнаў і адзення. Забяспечыць інклюзіўныя туалеты.
-
Узаемадзеянне з супольнасцю: Прыцягваць ЛГБТК+ арганізацыі да распрацоўкі праграм і падтрымкі сем'яў.
-
Фінансаванне КСА: Абавязаць выкладаць тэмы сексуальнай і гендарнай разнастайнасці на ўсіх узроўнях.
-
Абавязковае навучанне персаналу: Забяспечыць падрыхтоўку педагагічнага складу і адміністратар_ак па пытаннях інклюзіі і барацьбы з булінгам.
Прыклады антыбулінгавых законаў і палітык
-
Балівія: Кодэкс 2014 г. разглядае дыскрымінацыю па SOGI як від гвалту ў школах.
-
Калумбія: Закон № 1620 (2013 г.) аб прадухіленні гвалту без дыскрымінацыі па прыкмеце арыентацыі.
-
Чэхія: Кіраўніцтва 2016 г. прызнае булінг на аснове арыентацыі.
-
Эквадор: Кіраўніцтва 2014 г. вылучае арыентацыю як частую прычыну выключэння дзяцей.
-
Грэцыя: Закон 2023 г. супраць булінгу на падставе гендарнай ідэнтычнасці і выражэння.
-
Ірландыя: План “Cineáltas” (2022 г.) па барацьбе з гомафобным булінгам.
-
Японія: Палітыка 2013 г. (рэд. 2017 г.) супраць трансфобнага булінгу.
-
Літва: Закон 2016 г. супраць кібербулінгу па прыкмеце арыентацыі.
-
Філіпіны: Правілы 2013 г. вызначаюць «гендарна абумоўлены булінг» (гомафобныя і трансфобныя заўвагі).
-
Сейшэльскія Астравы: Стратэгія 2018 г. уключае трансгендарнасць і арыентацыю ў абараняемыя прыкметы.
-
Іспанія: Закон 2023 г. аб транс-роўнасці абавязвае ўзмацняць бачнасць і недыскрымінацыю ў класе.
-
Тайвань: Закон аб гендарнай роўнасці (рэд. 2023 г.) адносіць нападкі на гендарныя характарыстыкі да сексуальнага булінгу.
